Pra­cow­nik, z którym pracodawca rozwiązał stosunek pracy z przyczyn do­ty­czą­cych za­kła­du pra­cy, jest upraw­nio­ny do otrzy­ma­nia od­pra­wy pie­nięż­nej. Kwestie te uregulowane są w usta­wie z dnia z dnia 13 mar­ca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Ustawa obejmuje zarówno rozwiązanie umowy o pracę w przypadku zwolnień grupowych, jak i indywidualnych.

Pracownik, który nie zgadza się z powodami powołanymi przez pracodawcę w wypowiedzeniu umowy o pracę uprawniony jest do odwołania się do sądu i odpowiednio uznania wypowiedzenia za bezskuteczne, żądania przywrócenia do pracy lub odszkodowania.

Czy w sytuacji uwzględnienia żądania pracownika w sądzie,  będzie on jednocześnie do zatrzymania uzyskanej odprawy? Odpowiedź nie jest jednoznaczna i zależy od rodzaju zgłoszonego w sądzie żądania, jak i powodów uwzględnienia przez sąd żądania pracownika.

Otóż, w sytuacji gdy pracownik po­dej­mu­jąc de­cy­zję o odwołaniu się od wypowiedzenia umowy o pracę złożonego na podstawie ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników domaga się przywrócenia do pracy, powinien liczyć się z obowiązkiem zwrotu odprawy przewidzianej w tej ustawie, niezależnie od tego, czy kwestionuje istnienie przyczyny wypowiedzenia. Takie stanowisko zajęte zostało w  Wyroku Sądu Najwyższego – Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 11 września 2007 r. – II PK 21/07.  W sytuacji takiej bowiem  pracodawca zobowiązany jest do zatrudnienia pra­cow­nika, przez co od­pa­da pod­sta­wa świad­cze­nia w po­sta­ci od­pra­wy. Kwestia ta nie budzi większych wątpliwości.

Nieco inaczej wygląda sytuacja, gdy pracownik wnosząc odwołanie od wypowiedzenia domaga się odszkodowania. Sytuacja taka może, lecz nie musi wykluczać jednoczesne prawo do utrzymania odprawy z tytułu rozwiązania stosunku pracy. Wy­móg zwro­tu od­pra­wy uza­leż­nio­ny jest przede wszyst­kim od tre­ści za­rzu­tów zgło­szo­nych przez pra­cow­ni­ka wzglę­dem do­ko­na­ne­go wy­po­wie­dze­nia. Jak wynika z ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników odprawa wy­pła­ca­na jest w przy­pad­ku, gdy po­wo­dem usta­nia sto­sun­ku pra­cy jest przy­czy­na nie­do­ty­czą­ca pra­cow­ni­ka (np. li­kwi­da­cja sta­no­wi­ska pra­cy). Pod­sta­wą do żą­da­nia zwro­tu od­pra­wy bę­dą za­tem ta­kie za­rzu­ty po­zwu, któ­re kwe­stio­nu­ją praw­dzi­wość tej przy­czy­ny. Je­że­li sąd pra­cy po­dzie­li te ar­gu­men­ty i uzna, iż powołany w wy­po­wie­dze­niu po­wód roz­wią­za­nia umo­wy o pra­cę nie ist­niał to ta­kie roz­strzy­gnię­cie bę­dzie jed­no­znacz­ne z podwa­że­niem za­sad­no­ści wy­pła­ty odprawy. Wy­żej wska­za­ne sta­no­wi­sko znaj­du­je po­twier­dze­nie w orzecz­nic­twie są­do­wym np. w wy­ro­ku Są­du Naj­wyż­sze­go z dnia 5 pa­ździer­ni­ka 2007 r. (II PK 29/07).

Kiedy zatem pracownik za­cho­wa pra­wo do od­pra­wy? Świad­cze­nie to bę­dzie na­dal na­leż­ne pra­cow­ni­ko­wi, je­że­li zrealizują się łącznie na­stę­pu­ją­ce prze­słan­ki (1) świad­cze­niem przy­zna­nym pra­cow­ni­ko­wi przez sąd w wy­ni­ku uzna­nia wa­dli­wo­ści wy­po­wie­dze­nia bę­dzie od­szko­do­wa­nie (2) za­rzu­ty zgła­sza­ne wzglę­dem wy­po­wie­dze­nia nie bę­dą podważać przy­czy­ny wy­po­wie­dze­nia (tj. niedotyczącego pracownika) czyli, gdy przy­czy­ną wa­dli­wo­ści wy­po­wie­dze­nia umo­wy o pra­cę bę­dą za­gad­nie­nia for­mal­ne, ta­kie jak np. na­ru­sze­nie przez pra­co­daw­cę przepisów o zwol­nieniach gru­po­wych, brak kon­sul­ta­cji ze związ­ka­mi za­wo­do­wy­mi, czy brak za­cho­wa­nia for­my pi­sem­nej wy­po­wie­dze­nia.